Türkiye'de Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelerin Yeri ve Önemi 

Türkiye'deki küçük ve orta ölçekli işletmelerin durumuna geçmeden bu işletmelerin tanımı konusu üzerinde durmakta yarar vardır. Bugüne kadar çeşitli kamu kuruluşları, biribirinden farklı KOBİ ve KOS İşletmesi tanımları ile faaliyet ve hizmetlerini sürdürmüşlerdir. Konu ile ilgili olarak kanun düzeyindeki en son tanım, 12 Nisan 1990 tarih ve 3624 sayılı "Küçük ve Orta Ölçekli Sanayi Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığının Kuruluş Hakkında Kanun"da yer almış, buna göre imalat sanayiinde faaliyet gösteren ve 1-50 arası çalışanı olan işletmeler küçük, 51-150 arası çalışanı olan işletmeler ise orta ölçekli sanayi işletmeleri (KOS İşletmeleri) olarak kabul edilmiştir. Bundan sonra, 31.10.1996 tar­ihli "KOBİ Yatırımlarında Devlet Yardımları ile ilgili Tebliğ"de, çalışan sayısı aynen alınmış ancak sabit yatırım tutarının 50 milyardan az olması ve imalat sanayi sektöründe faaliyet gösterilmesi gerektiği belirtilerek (yani KOBİ kavramını, KOS İşletmeleri kavramıyla sınırlayarak) bir tanım yapılmış, en son 31.07.1997 tarihinde yayınlanan Para Kredi Koordinasyon Kurulu Tebliği'nde ise Dış Ticaret Müsteşarlığı'nca KOBİ'lere verilecek teşviklerden, en fazla 200 çalışanı olan ve imalat sanayiinde faaliyet gösteren işletmelerin (yani KOS İşletmelerinin) yararlanabileceği bildirilmiştir. 

Görüldüğü gibi, ülkemizde KOBİ'lerin tanımlanmasında, değişik yasalarla biribirinden çok farklı ölçütler kullanılmıştır. Yasa'lardan birinde, çalışan sayısı 150'nin altındaki işletmeler KOBİ olarak nitelendirilirken, diğerinde en fazla 200 çalışanı olan işletmeler küçük ve orta boy işletme olarak kabul edilmiştir. Bu değerlendirmelerde bazen sabit yatırım tutarı da belirleyici bir değişken olarak esas alınmıştır. 

Burada hemen belirtmek isterim ki, söz konusu ölçütlerin tümü, KOBİ'lerin tanımlanması için yetersizdir. Çağımızda, değişen üretim mod­elleri ve önem kazanan yeni üretim fonksiyonu karşısında, bilginin önemi her geçen gün giderek artmakta ve bilgi toplumuna geçiş sürecinde ekono­mide ve rekabette temel belirleyici unsur bilgi ve teknoloji olmaktadır. Çağımızda, küçük ve orta boy işletmelerin temel ayracını da artık bilgi ve teknoloji olarak belirlemek gerekmektedir. Bu nedenle, teknolojik içeriği yüksek üretim yapan (veya elektrik, elektronik, mikroelektronik, telekomünikasyon gibi faaliyet gösterdiği sektörler yönünden üretimin teknolojik içeriği zaten yüksek olan) ve çalıştırdığı işçi sayısı 150'nin altında olan işletmelerin KOBİ olarak nitelendirilmesinin, çağımızın gerek­lerine ve özellikle yeni üretim fonksiyonuna daha uygun düşeceği kanısındayız. 

Ülkemizdeki KOBİ'ler, TOBB ve TESK çatısı altında, her ilimizde ve bazı ilçelerimizde mevcut sanayi odaları ile sanayi ve ticaret odalarının yanı sıra, esnaf sanatkar odaları, birlikleri ve federasyonlarda örgütlenmiş bulunmaktadırlar. 

KOS işletmeleri sektörel bazda ele alındığında, bu işletmelerin ülke sanayii içindeki önemlerini hemen görmek mümkündür (Tablo:2). 

Tablo 2: Türkiye'deki Sanayi İşletmelerinin İstihdam ve Katma Değer Açısından Dağılımı

(DİE, 1994 Genel Sanayi ve İşyerleri Sayımı)

Geleneksel yaklaşımla ve DİE verilerine göre, 1-199 arası işçi çalıştıran işletmeleri küçük ve orta ölçekli işletmeler olarak kabul edersek, bu işlet­meler ekonomimizde; 

İşletme sayısında                           % 99.5

İstihdam açısından                         % 61.4

Katma değer bakımından                % 27.9

oranlarında paylara sahip bulunmaktadırlar. 

KOS İşletmelerinin ülkemizdeki Dağılımı 

DİE 1992 yılı rakamlarına göre KOS işletmelerinin bölgesel dağılımına

oranlarında paylan bulunmaktadır. 

KOS İşletmelerinin Sektörel Dağılımı: 

KOS   işletmelerinin   hangi   sektörlerde   ağırlıklı   olarak  faaliyet gösterdiğine baktığımızda ise bu işletmelerin; 

% 29'unun Dokuma, Giyim Eşyası ve Deri sanayinde % 25'inin   Metal Eşya sanayinde % 22'sinin Orman Ürünleri ve Mobilya Sanayinde % 1 l'inin   Gıda, İçki ve Tütün Sanayinde %   4'ünün Taş ve Toprağa Dayalı Sanayide %   3'ünün Kağıt-Kağıt Ürünleri ve Basım Sanayinde % 3'ünün Kimya Sanayiinde % 2'sinin Diğer İmalat Sanayiinde % l'inin Metal Ana Sanayiinde faaliyet gösterdikleri görülür. 

KOS İşletmelerinin Sektörel Bazda Bölgelere Göre Dağılımı : 

KOS  İşletmelerinin coğrafi bölgelere göre sektörel  dağılımı ise Tablo:3'de görülmektedir. 

Tablo 3:  KOS  İşletmelerinin Sektörel Bazda Bölgelere Göre

Dağlımı (DİE, 1992 G.S.İ. Sayımı)