Hazine Dış Borçlanmasının Kaynakları

Hazine'nin dış borçlanması, kaynakları yönünden ikiye ayrılarak incelenebilir. Bunlar (İ) Yabancı Devletler veya Uluslararası Kuruluşlardan Sağlanan Dış Borçlar, (ii) Uluslararası Para veya Sermaye Piyasalarından ya da kısaca Dış Piyasalardan Sağlanan Dış Borçlardır. İlk grup genellikle, imtiyazlı borçlar adı verilen ve daha uzun vade ve daha düşük faizle borçlanmaya olanak sağlayan bir borçlanma türü olduğu halde ikinci grup piyasa koşullarına göre borçlanma imkanını ifade eder.

Hazine dış borçlanmasının genelde iki amacı olduğu söylenebilir. Bunlardan ilki ödemeler dengesinin finansmanı, ikincisi ise belirli projelerin yürütülmesi için gerekli olan dış kaynağın sağlanmasıdır. Aslında ikinciler de dolaylı olarak ödemeler dengesinin iyileştirilmesine hizmet etmekle birlikte asıl amaçları bu değildir. Nitekim söz konusu projelerin uygulanmasından vazgeçildiği takdirde, ödemeler dengesi açısından herhangi bir değişiklik olmaz. Oysa doğrudan ödemeler dengesine katkıda bulunmak amacına yöne­lik kredilerin alınmasından vazgeçilmesi, ödemeler dengesi finansmanı soru­nunun devam etmesine yol açar. Doğrudan ödemeler dengesinin finansmanına yönelik borçlanmaların, herhangi bir proje vb ile ilgisinin olmaması gerekir. Bununla birlikte bu amaçla borç verenler, ülkenin aldığı borcu geri öde­ye bilmesini garanti altına alabilmek için kredi koşulları dışında da bazı koşul­ların yerine getirilmesini anlaşmalara koyabilirler.

Dış borçlanma, ülkeye dışarıdan bir kaynak girişi sağladığı için, ekonomide derhal olumlu bir etki yaratır. Buna karşılık söz konusu borcun anapara ve faizlerinin ülkeden dışarıya transferi de aynı şekilde, derhal bozucu bir etki yaratır. Bu nedenle, dış borçlanmanın, yüksek getiri sağlayacak verimli yatırımlara yöneltilmesinin önemi üzerinde çok durulmaktadır. 

Zaman zaman yabancı devletlerden bir miktar borçlanma imkanı olmakla birlikte, daha yaygın olanı, ortaya çıkan bazı olağanüstü durumlarda yabancı devletlerden borçlanmadır. Bu tür borçlanmalar genellikle uzun vadeli ve düşük faizli borçlanmalardır. Bunlar, bu nitelikleri nedeniyle imtiyazlı borçlanma adıyla da anılmaktadırlar.

Hazine uluslararası kuruluşlardan borçlanma da iki şekilde rol oynar: (i) Hazine ya Devlet adına ilgili uluslararası kuruluştan doğrudan borçlanır ve bu borcu kendi kullanır veya başka bir kamu kurumuna devrederek onun kul­lanmasını sağlar, (ii) ya da uluslararası kuruluştan borçlanacak olan kamu kurumuna garanti vermek suretiyle, bu kurumun borçlanmasını mümkün kılar.

 Hazine'nin dış borçlanmasında önemli bir kaynak da dış piyasalardan borçlanmadır. Bu borçlanma iki ayrı şekilde yürütülebilir. ilkinde, doğrudan doğruya bankalardan kredi talebinde bulunulur. Bu talebin karşılanışı tek bir bankanın kredi vermesi şeklinde olabileceği gibi, birden çok bankanın veya kredi kuruluşunun bir araya gelerek ortaklaşa kredi vermesi şeklinde de olabilir. Birden çok banka ve/veya kredi kuruluşunun bir araya gelerek, çeşitli hükümler çerçevesinde hem borçlunun yapacağı geri ödemeleri hem de kre­dinin koşullarındaki değişmeleri birlikte kararlaştıracak şekilde ortaklaşa kredi açmaları işlemine "sendikasyon" bu tür kredilere de "sendikasyon kredisi" adı verilmektedir.

Hazine'nin dış piyasalardan borçlanmasının ikinci şekli uluslararası sermaye piyasalarına tahvil ihraç etmek şeklinde yürütülür. Bu yöntemde ülkenin kredi değerliliği, piyasanın yapısı ve koşullarına ek olarak borçlanmanın zamanı, miktarı ve maliyetini büyük ölçüde etkiler.