Senyoraj Kavramının Ortaya Çıkışı

Seignorage veya Türkçe karşığı “hükümranlık hakkı”, devletin para basarak harcamalarını finanse etmesi sonucu fiyat endekslerindeki yükselmenin devamlılık kazanarak bir enflasyon vergisi haline dönüşmesi olarak tanımlanmaktadır.

Senyoraj kelimesinin ortaya çıkışı ortaçağda olmuştur. Bu çağın feodal yapısı içerisinde senyörlüklerde (derebeyliklerinde) senyörlerin hükümranlıklarından dolayı vergi toplama ve para basma hakları senyoraj olarak bilinmektedir.

Bu uygulama ile para miktarındaki artış fiyatlarda yükselmeye neden olmuştur. Fiyatlardaki artış sonucu senyoraj avantajı ortadan kalkana kadar değer düşürmeye devam etmek anlamlı bir davranış olmaktaydı. Senyoraj gelirinin ortadan kalkma süresi yapılan işlem sıklığına ve ekonominin dışa açıklığına bağlıdır. Bu işlem ne kadar sık tekrarlanırsa ve ekonominin dışa açıklığı ne kadar artarsa fiyatların uyum sürecide o kadar kısalacaktır.

Kıymetli madenlerden yapılmış paraların kullanıldığı dönemde senyoraj geliri elde etme, paranın içindeki kıymetli maden miktarını azaltarak gerçekleştirilmekteydi.

Metal paranın kullanıldığı dönemlerde kıymetli maden üretiminin sınırlı oluşu, para arzı üzerinde birkısıt oluşturmakta bu da gelişen ekonomilerin ve dünya ticaretinin ihtiyaçlarına cevap vermekten uzak kalmasına yol açmaktaydı. Bu anlamda kağıt para uygulamasına geçiş 17’nci yüzyıldan itibaren başlamıştır. Bu geçişin ülke idarecileri açısından avantajı, para arzının para basımı yoluyla daha kolay arttırılmasına imkan taşımasıydı.

Osmanlı İmparatorluğunda kağıt para olarak kullanılan Kaime, aşırı derecede basılarak piyasaya sürüldüğü için baştan halkın güvenini kazanamamış ve etkin bir kağıt para kullanımı gerçekleştirmemiştir.